Cách treo và bảo quản huy chương chạy bộ để giữ màu lâu

• Tính tải trọng. Huy chương đúc dày nặng hơn bạn nghĩ. Cộng trọng lượng của các tấm bạn định treo trong vài năm tới, rồi chọn móc chịu được nhiều hơn thế.
• Bắt vít, đừng dán. Tường gạch, bê tông ở nhà phố cần khoan và dùng tắc kê nhựa. Miếng dán hai mặt dễ bung khi trời nồm.
• Chọn thanh có móc cách nhau đủ rộng. Nếu móc quá sát, dây đeo chồng lên nhau và các tấm va vào nhau mỗi lần bạn lấy một tấm ra.
• Treo ngang tầm mắt, xa bếp và nhà tắm, nơi hơi nước và dầu mỡ bám vào.
• Tránh bức tường cạnh cửa sổ có nắng chiếu thẳng vào mỗi chiều.

Một bức tường huy chương đẹp có thứ tự. Xếp theo bộ có cái lợi riêng: chỗ trống của tấm chưa có nhắc bạn bắt đầu thử thách tiếp theo. Vài cách hay dùng:

• Theo thời gian: từ tấm đầu tiên đến tấm mới nhất, nhìn là thấy cả hành trình.
• Theo cự ly: từ ngắn đến dài, mỗi hàng một mức.
• Theo bộ: mỗi bộ một thanh, chừa sẵn chỗ cho tấm còn thiếu, như ba chỗ cho Legends Of Asgard hay bốn chỗ cho Tứ Linh Hội Tụ.
• Kèm ảnh về đích hoặc ảnh chụp màn hình quãng đường trong app, đặt cạnh tấm huy chương tương ứng.

Ý tưởng dùng bộ sưu tập để giữ động lực có trong bài sưu tầm huy chương chạy bộ.

Kim loại bị ăn mòn nhanh hơn khi độ ẩm tăng. Viện Bảo tồn Canada khuyên giữ độ ẩm tương đối càng thấp càng tốt, lý tưởng dưới 30%, dù trong thực tế các bộ sưu tập thường ở mức 35 đến 55%. Ở Việt Nam, độ ẩm trong nhà nhiều ngày cao hơn thế rất nhiều, nhất là những đợt nồm ở miền Bắc cuối đông đầu xuân, khi tường và sàn đọng nước.

Bạn không cần biến phòng khách thành kho bảo tàng. Vài việc đơn giản đã giúp nhiều:

• Bật máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hòa trong những ngày nồm, và đóng cửa phòng có treo huy chương.
• Với huy chương cất hộp, bỏ thêm vài gói hút ẩm silica gel, thay hoặc sấy lại khi hạt đổi màu.
• Không treo huy chương ở nhà tắm, bếp hay ban công.
• Nếu sống gần biển, ưu tiên khung kính kín, vì không khí mặn thường làm kim loại xỉn nhanh hơn.

Kim loại không sợ ánh sáng, nhưng dây đeo thì có. Viện Bảo tồn Canada lưu ý dây lụa rất dễ phai, và khuyên cất huy chương có dây trong bóng tối hoặc hạn chế thời gian chiếu sáng. Dây satin hay polyester của huy chương chạy bộ cũng có thể nhạt màu dần nếu ngày nào cũng hứng nắng.

• Treo ở bức tường không có nắng chiếu thẳng.
• Dùng đèn LED để chiếu sáng, vì đèn LED ít tỏa nhiệt hơn đèn sợi đốt.
• Thỉnh thoảng đổi chỗ các tấm nếu một đầu tường sáng hơn đầu kia.

1. Rửa tay, lau khô trước khi cầm, và cầm ở mép. Dầu và mồ hôi trên da để lại dấu vân tay trên bề mặt bóng.
2. Phủi bụi trong các rãnh bằng cọ mềm và khô, như một cây cọ trang điểm sạch.
3. Lau mặt phẳng bằng khăn mềm, khô, loại khăn lau kính.
4. Nếu bám bẩn, dùng khăn hơi ẩm với nước sạch, lau nhẹ rồi lau khô ngay. Không ngâm cả huy chương, nhất là khi dây còn gắn.
5. Không dùng kem đánh bóng kim loại, nước tẩy, giấm hay kem đánh răng. Viện Bảo tồn Canada lưu ý chất đánh bóng có hạt mài làm xước bề mặt, và khuyên giữ nguyên lớp patina, sơn và men gốc.

Lớp tối trong rãnh của huy chương giả cổ là cố ý, không phải xỉn. Xỉn thật là khi phần nổi vốn sáng bắt đầu mờ đục, hoặc xuất hiện đốm xanh, đốm trắng. Lúc đó, lau khô, chuyển huy chương đến chỗ khô hơn và theo dõi thêm. Với vết ăn mòn, Viện Bảo tồn Canada khuyên để người làm bảo tồn chuyên nghiệp xử lý thay vì tự chà.

Vết trầy trên men gần như không sửa được tại nhà, nên phòng hơn chữa. Cất mỗi tấm riêng, không để hai huy chương cọ vào nhau trong túi hay ngăn kéo, và giữ lại hộp đựng gốc để dùng khi chuyển nhà hay mang đi xa.

• Tháo huy chương khỏi móc, cuộn dây gọn và đặt mỗi tấm vào hộp gốc hoặc bọc riêng bằng khăn mềm.
• Đặt các hộp đứng sát nhau trong thùng, chèn giấy vào chỗ trống để chúng không xô vào nhau.
• Bỏ một gói hút ẩm vào thùng nếu phải để huy chương trong kho hay xe tải nhiều ngày.
• Ghi chú thứ tự trên tường cũ bằng một tấm ảnh chụp, để treo lại đúng như trước.

Nếu mang huy chương đến một buổi gặp mặt hay đi chụp ảnh với bạn chạy, để trong hộp đến tận nơi rồi mới lấy ra. Phần lớn vết trầy xảy ra khi huy chương bị bỏ lỏng trong balo cùng chìa khóa và điện thoại.

• Có nên bọc huy chương trong túi nilon? Tránh túi nhựa PVC mềm, loại Viện Bảo tồn Canada khuyên không dùng. Nếu cần túi, chọn túi polyethylene hoặc polypropylene.
• Để huy chương trong tủ gỗ có sao không? Tủ gỗ, nhất là gỗ sồi mới, có thể tỏa hơi axit. Để trưng bày lâu dài trong tủ kín, nên chọn tủ kim loại sơn tĩnh điện hoặc hộp nhựa trơ.
• Dây đeo bẩn có giặt được không? Lau nhẹ bằng khăn ẩm. Nếu tháo được dây khỏi khoen, giặt tay với nước lạnh và phơi trong bóng râm. Đừng ngâm huy chương cùng dây.
• Mang huy chương ra ngoài chụp ảnh có sao không? Không sao. Chỉ cần lau khô nếu dính mồ hôi hay nước mưa trước khi cất.

• Basic Care of Coins, Medals and Medallic Art, CCI Notes 9/4, Canadian Conservation Institute