Tứ Linh là gì? Ý nghĩa long, lân, quy, phụng

Cách gọi “long lân quy phụng” và “long ly quy phượng” đều đúng. Ly là một cách gọi khác của lân, tức kỳ lân. Trong thứ tự quen thuộc, rồng luôn đứng đầu. Bốn linh vật thường đi thành bộ, nhưng mỗi con cũng có thể đứng riêng, như đôi rồng chầu trên nóc đình hay con rùa đội bia trong sân đền.

Rồng là linh vật được dùng nhiều nhất trong nghệ thuật Việt và là biểu tượng của nhà vua. Khác với rồng phun lửa trong truyện phương Tây, rồng phương Đông gắn với nước và mưa, nguồn sống của nghề trồng lúa. Người Việt còn tự nhận là “con rồng cháu tiên” qua truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ.

Huy chương LONG đặt con rồng sắc đỏ và vàng uốn mình xuyên mây ở mặt trước. Mặt sau là cũng con rồng ấy chạm như ngọc, tĩnh tại giữa những áng mây đỏ thẫm.

Lân thường được tả với đầu rồng, thân hươu, móng guốc. Trong sách Nghệ thuật Huế, nhà nghiên cứu Léopold Cadière ghi rằng lân hiền đến mức tránh giẫm lên cỏ non, và chỉ vua nhân đức mới thấy được lân. Vì thế lân là điềm lành, báo hiệu mọi việc đang đi đúng hướng.

Lân hay bị nhầm với nghê, linh vật canh cổng đình làng ở đồng bằng Bắc Bộ. Một mẹo phân biệt hay được nhắc đến: kỳ lân có móng guốc, còn nghê có móng vuốt. Con lân trong múa lân dịp Trung thu và Tết lại là một hình tượng dân gian riêng, với cái đầu to và thân bằng vải.

Huy chương LY có lân sắc xanh lam và vàng ở mặt trước. Mặt sau là quả hồ lô trên sợi dây đỏ, phía trên đồng tiền vàng in hoa mai.

Quy là linh vật duy nhất trong bốn con có thật ngoài đời. Rùa sống lâu nên tượng trưng cho trường thọ, và theo Cadière, rùa đội bia đá tượng trưng cho sự bền vững. Ví dụ nổi tiếng nhất là 82 tấm bia tiến sĩ ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội. Mỗi tấm đặt trên một bệ hình rùa, ghi tên người đỗ các khoa thi từ năm 1442 đến 1779, và cả bộ bia đã được UNESCO đưa vào danh mục Di sản tư liệu thế giới.

Rùa còn gắn với truyền thuyết hồ Gươm, nơi rùa thần nhận lại thanh gươm của vua Lê Lợi. Huy chương QUY có long quy sắc xanh ngọc với đôi sừng mạ vàng, mặt sau là nén vàng trên đỉnh ngọn sóng.

Phượng phương Đông là điềm lành vì chỉ xuất hiện khi thiên hạ thái bình và lánh đi khi loạn lạc. Phượng tượng trưng cho đức hạnh và cái đẹp, hay được dùng trang trí nơi thờ nữ thần, bờ nóc đền và lăng mộ các hoàng hậu. Khi đứng cạnh rồng, cặp long phụng tượng trưng cho âm dương hài hòa, nên rất hay gặp trong trang trí cưới hỏi.

Huy chương PHỤNG dang rộng đôi cánh men cam lửa, lông đuôi điểm xanh. Mặt sau chỉ giữ một chiếc lông vũ và một quả trứng phượng, ý chỉ vòng tái sinh.

Nhiều người nhầm Tứ Linh với Tứ Tượng, gồm Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước và Huyền Vũ. Tứ Tượng là bốn vị thần canh giữ bốn phương, gắn với thiên văn và phong thủy. Tứ Linh là bốn linh vật mang điềm lành và phẩm chất tốt đẹp. Con rùa đội bia ở đền miếu là quy trong Tứ Linh, không phải Huyền Vũ.

• Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội: hàng bia tiến sĩ trên lưng rùa đá.
• Hoàng thành Huế: rồng trên mái các cung điện, và bình phong ở di tích Cơ Mật Viện có đủ bộ long, lân, quy, phụng.
• Đình, chùa làng khắp cả nước: nhìn lên bờ nóc mái, nơi rồng, phượng, lân được đắp bằng sành sứ.
• Bảo tàng: ấn vàng, đồ gốm và đồ gỗ thời Nguyễn thường mang hình rồng, phượng, lân.

Nếu bạn đang làm một thử thách đi bộ, một buổi dạo quanh Văn Miếu hay Hoàng thành Huế vừa cộng thêm quãng đường vừa cho bạn xem tận mắt các linh vật này.

Bộ Tứ Linh Hội Tụ đặt bốn linh vật lên bốn tấm huy chương đúc như bia đá dưới mái đình ngói, tổng cộng 474 km. Thời hạn mỗi tấm là một con số may mắn, giải thích trong bài ý nghĩa các con số 88, 68, 39, 79.

• Lân và ly có phải là một không? Có. Ly và lân đều chỉ kỳ lân, nên “long lân quy phụng” và “long ly quy phượng” cùng nghĩa.
• Vì sao rùa có mặt trong Tứ Linh dù là con vật có thật? Vì rùa sống lâu và đội được sức nặng, nên được xem là biểu tượng của sự trường tồn.
• Tứ Linh có phải chỉ của Việt Nam? Không. Bộ bốn linh vật này có chung gốc văn hóa với Trung Hoa và phổ biến khắp Á Đông, nhưng mỗi nơi thể hiện theo cách riêng.
• Treo tranh Tứ Linh trong nhà có ý nghĩa gì? Thường là lời chúc bình an, trường thọ và may mắn. Đặt ở đâu là chuyện phong thủy, nằm ngoài phạm vi bài này.

• Linh vật trong nghệ thuật điêu khắc dân gian Việt Nam, Báo Nhân Dân
• Ký họa linh thú sống động qua nghệ thuật Huế của Léopold Cadière, Znews
• Hình tượng rồng qua các thời kỳ, Báo Sài Gòn Giải Phóng
• Linh vật trên di sản Huế, biểu tượng mỹ thuật cung đình triều Nguyễn, VietnamPlus
• Stone stele records of royal examinations of the Le and Mac dynasties, UNESCO
• Tứ linh của Việt Nam: rồng, kỳ lân, rùa và phượng, Vietnam Tourism